عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : كُلُّ سُلاَمَى مِنَ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ تَعْدِلُ بَيْنَ اْلإِثْنَيْنِ صَدَقَةٌ وَتُعِينُ الرَّجُلَ فَي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ وَبِكُلِّ خَطْوَةٍ تَمْشِيهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ وَتُمِيطُ اْلأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ .متفق عليه.

İmam Buharî ve Müslim Ebu Hureyre (r)’tan naklen Hz. Fahr-i Cihan (a.s.v)’in şöyle dediğini rivayet etti:

كُلُّ سُلاَمَى مِنَ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ İnsanların (vücudundaki) her eklem parçası için, güneşin doğduğu her gün, sadaka vermesi, vacip olur...

تَعْدِلُ بَيْنَ اْلإِثْنَيْنِ صَدَقَةٌ Bir biriyle çekişen iki adamın arasını adaletle düzeltmen sadakadır.

وَتُعِينُ الرَّجُلَ فَي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ Bineğine binmek isteyene yardım ederek bindirmen, yahut yükünü bineğine yüklemen sadakadır.

وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ Tatlı söz, sadakadır.

وَبِكُلِّ خَطْوَةٍ تَمْشِيهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ Camiye giderken attığın her adım sadakadır.

وَتُمِيطُ اْلأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ . Gelip geçenlere eziyet veren bir şeyi yoldan kaldırıp atman sadakadır. (Buharî, Sulh 11. Müslim, Zekât 56)

* * *

Bu hadis-i şerifin İmam Müslim’deki rivayetinde, bu hadisi biraz daha açıklayan önemli bir bilgi vardır. Hz. Fahr-i Cihan şöyle buyuruyor:

إِنَّهُ خُلِقَ كُلُّ إِنْسَانٍ مِنْ بَنِي آدَمَ عَلَى سِتِّينَ وَثَلاَثِ مِائَةِ مَفْصِلٍ Ademoğlundan her bir insanın vücudunda 360 eklem parçası yaratılmıştır.

فَمَنْ كَبَّرَ اللَّهَ Her kim “Allahu Ekber” derse, وَحَمِدَ اللَّهَ “Elhamdülillah” diyerek Allah’a hamd ederse, وَهَلَّلَ اللَّهَ “ La ilahe İllallah” diyerek Allah’ın vahdaniyetini dile getirirse, وَسَبَّحَ اللَّهَ “Sübhanellah” diyerek Allah’ı bütün noksan sıfatlardan tenzih ederse, وَاسْتَغْفَرَ اللَّهَ “esteğfirullah” diyerek Allah’tan bağışlanma dilerse.

وَعَزَلَ حَجَرًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ شَوْكَةً أَوْ عَظْمًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ Yoldan, insanlara zarar veren bir taş veya bir diken parçasını, yahut bir kemiği kaldırırsa

أَوْأَمَرَ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهَى عَنْ مُنْكَرٍ İyiliği emreder veyahut kötülüğü yasaklarsa

عَدَدَ السِّتِّينَ وَالثَّلاَثِ مِائَةِ Bütün bunlardan o gün boyunca 360 tane yaparsa,

فَإِنَّهُ يَمْشِي يَوْمَئِذٍ وَقَدْ زَحْزَحَ نَفْسَهُ  عَنِ النَّار Hiç şüphesiz ki kendisini o gün cehennemden uzaklaştırmış olarak yürür...(Müslim, Zekat 56)

* * *

Bu hadis-i şeriften çıkaracağımız ibret ve dersleri şöyle sıralayabiliriz:

Eklemlerin Sayısınca:

1- Güneşin her doğduğu gün vücudumuzdaki eklemlerin sayısınca -Rabbimize teşekkürün bir ifadesi olarak- sadaka vermemiz gerekir. Hz. Peygamber (s.a.v) insan vücudunda 360 tane eklemin olduğunu bildirdiğine göre, bu hadis-i şeriflerde bildirilen yollardan biriyle, her gün 360 tane sadaka vermemiz üzerimize vacip olur. Günde 360 tane sadaka veren bir Müslüman, o gün kendisini cehennem ateşinden korumuş olur. Bütün bunlar, yüce dinimiz İslam’ın, insanı iyiliklere nasıl teşvik ettiğini gösteren, aynı zamanda, sevap kazanmanın, hasenatları artırmanın ne kadar kolay ve çok olduğunu ıspatlayan tatlı hikmet taneleridir.

Yapıcı Olmak:

2- تَعْدِلُ بَيْنَ اْلإِثْنَيْنِ صَدَقَةٌ “Anlaşmazlığa düşen, bir biriyle çekişen iki adamın arasını adaletle düzeltmen sadakadır” diyen sevgili Peygamberimiz (s.a.v) bizleri sosyal hayatta, insanların arasını düzeltmeye, problemleri çözmeye, düzeltici ve yapıcı olmaya teşvik etmiştir.

Bu hadislerin kültüründen, eğitiminden uzak yaşayan günümüzdeki birçok insan bir biriyle kavgalıdır. Mahkemeler yığınca dosyayla dolmuştur. Bu hadisler ilkokullarda, ortaokullarda, lise ve üniversitelerde okutulmayıp çocuklarımızın beynine yerleştirilmediğinden dolayı günümüz dünyasında öyle bir toplum ortaya çıktı ki, sokak ortasında güpegündüz döğüşen iki adamı bile ayırmaya artık kimse yanaşmıyor. Birbiriyle çekişen iki kimseyi görenler “Adam bana ne! Neyime gerek! Bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın” mantığıyla hareket ederek vurdumduymaz bir nesil yetişmiştir. Bütün bunlar toplumsal bir felaketin sinyal sesleridir.

Oysa ki bu hadislerin kültürüyle yetişen ecdadımız, köyünde, kasabasında, şehrinde birbiriyle çekişen iki kimseyi gördükleri zaman “İşte bana hadisi uygulama fırsatı doğdu” diyerek ibadet aşkıyla o iki kişinin arasını düzeltmeye koşarlardı. Böylece anlaşmazlıklar mahkemeye intikal etmeden çözülür ve toplum huzur içinde yaşardı...

“Anlaşmazlığa düşen iki kişinin arasını adaletle düzeltmen sadakadır” diyen sevgili Peygamberimizin bu sözü, günümüz dünyasındaki hâkimlere, savcılara büyük bir iş felsefesi, hayat anlayışı sunmaktadır. Onlara büyük bir manevî kuvvet ve dinamik vermektedir. Adaletle hükmetmenin âdil bir karar vermenin kutsal bir görev olduğunu hatırlatmaktadır. Tasavvuru bu hadisle şekillenen bir hâkim, kendi aleyhine olsa bile adaletten asla ayrılmaz, âdil bir karar vermek için elinden gelen her şeyi yapar. Böylece mesleğini ilahi bir aşk, şevk ve heyecan ile doldurur. Çünkü öldükten sonraki hayatta, haksız verdiği kararla sıkıntıya uğrayan bütün insanların büyük mahkemede, kendisinden hakkını alacağını iyi bilir.

Yardımcı Olmak:

3- وَتُعِينُ الرَّجُلَ فَي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ Bir kimseyi bineğine bindirmek için o kimseye yardım etmek, veyahut da yükünü arabasına, bineğine yüklemesine yardımcı olmak sadakadır.

Bütün bu hadisler, fertleri sosyal dayanışmaya, sosyal yardımlaşmaya teşvik etmektedir. Sosyal yardımlaşma ve dayanışmanın zayıf olduğu toplumlar çökmeye mahkumdur. Bakınız bizim ülkemiz 2000’li yıllarda tarihinde görülmemiş bir kriz geçirmesine rağmen, ekonomik verilerin Arjantindekinden daha kötü olmasına rağmen, Arjantindeki gibi bir sosyal patlama yaşanmadı. İşte bunun sebebi, az da olsa halkımızın kalbinde yatan İslamî şuurdur. Bu hadislerin ve diğer ayetlerin verdiği sosyal yardımlaşma duygusudur. İslam’ın zekât, fitre ve sadaka farîzalarıdır. Sevgili Peygamberimizin getirdiği insanları yardım etmeye teşvik eden merhamet ölçüleridir.

O halde, ülkemizde bir sosyal patlama yaşamamak için, toplumumuzun sosyal bir felaketin içine düşmemesi için bu ayetler ve hadisler ilk okuldan üniversiteye kadar bütün çocuklarımıza, halkımıza iyi öğretilmelidir. Bu ayet ve hadislerin halkımıza iyi öğretilmesine engel olmaya çalışanlar, kıstılama getirenler -bilerek veya bilmeyerek- bu ülke insanına en büyük zararı veriyorlar. O nedenle dünyada ve ahirette kurtuluşa ermek için İslama sarılmaktan başka çıkar yolumuz yoktur...

Tatlı Söz:

4- وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ Tatlı söz sadakadır : Tatlı konuşanlar, güzel söz söyleyenler bir taraftan sadaka sevabı alıp ahirete hazırlık yaptıkları gibi, diğer taraftan insanların gönlünde taht kurarlar. Ecdadımız, bu hadislerden hareketle “tatlı söz yılanı deliğinden çıkarır” demişler. Yani tatlı ve güzel bir üslup muhatabınıza istediğinizi yaptırttırır. Şayet muhatabınız yılan gibi olsa bile...

Efendimiz (a.s.v) فَاتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ. Bir hurma tanesinin yarısıyla dahi olsa, kendinizi cehennem ateşinden koruyun. Bir hurmanın yarısını dahi bulamayacak kadar fakir varsa, o zaman güzel söz, tatlı cümlelerle kendisni cehennem ateşinden korusun” buyurmaktadır. (Müslim, Zekat 97. Buharî, Rikâk 31)

Camiye Giden Adımlar:

5- وَبِكُلِّ خَطْوَةٍ تَمْشِيهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ Camiye namaz kılmak için giderken atılan her bir adım sadakadır. Başka bir hadiste Efendimiz (a.s.v) “camiye giderken atılan her bir adımla kul Allah katında bir derece yükselir, diğer bir adımla da daha önce işlediği bir günahı dökülür” diyor. (Buharî, Salât 87. Müslim, Mesâcid 272)

Çevreyi Korumak:

6- وَعَزَلَ حَجَرًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ شَوْكَةً أَوْ عَظْمًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ Yoldan gelip geçenlere eziyet veren diken, taş, çöp gibi şeyleri kaldırıp yok etmek sadakadır . Çevreye zarar veren, herhangi bir şeyi kaldırıp izale etmek sadakadır. Müslümana sevap kazandırır. Müslümanlar zarar görmesin diye yol üzerindeki bir cam parçasını, bir taşı, bir çiviyi alıp çöpe atmak sadakadır.

Bütün bunlar, Nübüvvet pınarından, dudakları çatlayan dünya insanlığına bir yudum su olan tatlı, ince ve ulvî birer hayat ölçüleridir.

Böyle yüce değerlere, ince ölçülere bizleri teşvik eden Beşerin Efendisine yeryüzündeki yağmur damlalarının sayısınca salat-ü selam ederiz...

الصلاة والسلام عليك يا رسول الله... الصلاة والسلام عليك يا نبي الله... الصلاة والسلام عليك يا حبيب الله...